XVII FESTIWAL KULTUR EUROPY

APULIA

Ostatnia edycja: 11-21.10.2025

Apulia, region położony na samym południu Półwyspu Apenińskiego, na „obcasie” włoskiego buta, zwany czasem „Kalifornią Włoch” ze względu na słoneczny klimat i piękne krajobrazy, jest w gruncie rzeczy mało znana. To w tym regionie, kojarzonym głównie z charakterystycznymi białymi domkami trulli o stożkowatych dachach i z makaronem orecchiette (wł. uszka), została zamordowana i pochowana Królowa Bona a ojciec Pio, słynny mnich obdarzony stygmatami, spędził ponad 50 lat życia klasztornego.

Jedną z najciekawszych osobliwości Apulii jest zjawisko tarantyzmu – rytuału będącego swego rodzaju muzycznym egzorcyzmem, mającym uleczyć poprzez transowy taniec osobę ukąszoną rzekomo przez pająka. Zwyczaj ten, praktykowany przez kilkaset lat, przetrwał w formie tańca tradycyjnego o nazwie pizzica, nawiązującej do ukąszenia pająka, stając się ważnym symbolem apulijskiej tożsamości i wizytówką regionu. Podczas Festiwalu przyjrzymy się z bliska tej tradycji, poznamy taniec i usłyszymy żywiołową muzykę z towarzyszeniem bębna tambureddu.

Zapraszamy do odkrywania tajemnic Apulii!

11.10 (sobota) g. 11.30 Kino Muza, bilety: 16 zł / 14 zł z KDR i OK Poznań | Sala nr 2

Projekcja filmu „Pinokio” (2019), reż. Matteo Garonne w Kinie Muza

Pewnego dnia w ręce poczciwego stolarza o imieniu Gepetto wpada kawałek drewna. Mężczyzna od samego początku czuje, że w tym z pozoru martwym przedmiocie kryje się jakaś magiczna siła. Postanawia wystrugać z niej postać chłopca. Niespodziewanie stworzona przez niego figurka ożywa – potrafi mówić, śmiać się, skakać i biegać. Gepetto nadaje mu imię Pinokio i zaczyna troszczyć się o niego jak o własnego syna. Drewniany chłopczyk jest tak zafascynowany otaczającym go światem, że wiedziony ciekawością wyrusza w podróż pełną przygód i niebezpieczeństw. Jego śladami wyrusza zaniepokojony Gepetto. Ta wyprawa na zawsze odmieni ich życie.

Imponująca wizualnie, pełna przygód, mądrości i humoru ekranizacja „Pinokia” Carlo Collodiego, przedstawiona w nowatorski sposób, rozbudowana o kontekst społeczny, a jej scenografię stanowią pejzaże Apulii i Toskanii. W roli Gepetta wystąpił nagrodzony Oscarem Roberto Benigni. Niesamowity wygląd postaci filmowych to efekt drobiazgowej pracy wybitnego charakteryzatora Marka Couliera – dwukrotnego zdobywcy Oscara, a za wyjątkową oprawę muzyczną odpowiada laureat Oscara i Złotego Globu Dario Marianelli.

14.10 (wtorek) g. 18

Portret królowej Bony z 1517 r., autor nieznany. Domena publiczna

Apulia w czasach królowej Bony – wykład dr. Andrei Mariani (WH UAM)

Bona Maria Sforza, królowa Polski i wielka księżna litewska oraz księżna Bari i Rossano, zasłynęła u nas z gospodarności, reformy rolnej i mecenatu kulturalnego. Ta przedsiębiorcza i bezpardonowa władczyni, postrzegana jako chciwa, podstępna i zbyt wtrącająca się do rządzenia, nie była lubiana przez polską szlachtę, mimo znaczącego wkładu w rozwój ekonomiczno-społeczny wschodnich ziem państwa polsko-litewskiego. Urodziła się w 1494 roku w Księstwie Mediolanu, ale zmarła (w wyniku otrucia!) w stolicy Apulii, Bari w 1557 roku. To właśnie z Włoch doby renesansu – zarówno północnowłoskiej signorii, jak i południowowłoskiej monarchii feudalnej – i od włoskich kobiet tej epoki, czerpała wzorce, które wykorzystywała w rządzeniu.

Dr Andrea Mariani – rodowity mediolańczyk, doktor nauk historycznych i wykładowca Wydziału Historii UAM. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się wokół dziejów Towarzystwa Jezusowego w dawnej Rzeczypospolitej oraz historii Italii w epoce nowożytnej. Jego książka „Historia Włoch w pieśniach i piosenkach. Antologia tekstów Część I: 1796-1918” (Poznań 2024) jest poświęcona tematyce włoskiej.

Zobacz PREZENTACJĘ z wykładu.

16.10 (czwartek) g. 18

Tajemnice Apulii – spotkanie z prof. dr. hab. Dariuszem Czają (UJ)

Książka „Gdzieś dalej, gdzie indziej” (Wyd. Czarne, 2010, wznowienie 2024) opowiada o osobistym odkrywaniu nieznanego południa Włoch. Autor podróżuje m.in. po Apulii i szuka sensów skrytych pod materią wrażeń. Jedzie więc na Monte Sant’Angelo, by zobaczyć grotę objawień świętego Michała Archanioła i procesję ku jego czci, próbując zrozumieć, co się stało z naszą wrażliwością angelologiczną. Odwiedza pole bitwy pod Kannami, by zapytać o jej znaczenie, które wychodzi daleko poza czysto militarny wymiar. W Galatinie, podczas notte della taranta, obserwuje współczesny tarantyzm. O nieoczywistych miejscach w Apulii, jej kulturze, a także o tym, jak inspirowała ona artystów i literatów z Autorem porozmawia Natalia Teklik.

Prof. dr hab. Dariusz Czaja, kierownik Katedry Współczesnych Praktyk Kulturowych Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej na Uniwersytecie Jagiellońskim. Redaktor kwartalnika „Konteksty”, eseista, recenzent muzyczny, autor książek i licznych publikacji.

17.10 (piątek) g. 18

Tarantyzm – między rytuałem, terapią a sztuką – wykład dr Katarzyny Winiarskiej-Ścisłowicz (UJ)

Tarantystka. Galatina, 1959 r., fot. Franco Pinna

Tarantyzm stanowi jedno z najbardziej intrygujących zjawisk kulturowych południowych Włoch, szczególnie regionu Apulii. Jego genezę wiązano z ukąszeniem pająka, tarantuli włoskiej. Nazwa „tarantyzm” wywodzi się bądź od portowego miasta Taranto, bądź od samego gatunku pająka. Wedle ludowych przekonań skutki ukąszenia mogły zostać przezwyciężone jedynie poprzez muzykę i taniec. W konsekwencji wykształcił się specyficzny rytuał, określany mianem „muzycznego egzorcyzmu”, podczas którego osoba dotknięta „chorobą”, pod wpływem intensywnych dźwięków i rytmów, wpadała w trans frenetycznego tańca prowadzącego do oczyszczenia i uzdrowienia. Choć praktyka ta w swej pierwotnej formie zanikła w drugiej połowie XX wieku, jej spuścizna przetrwała w formie artystycznie przetworzonego tańca pizzica, stanowiącego współcześnie jeden z najważniejszych symboli tożsamości regionalnej Apulii.

dr Katarzyna Winiarska-Ścisłowicz – absolwentka teatrologii w Katedrze Teatru i Dramatu na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego, doktor nauk humanistycznych w zakresie literaturoznawstwa. Jej praca doktorska poświęcona tarantyzmowi została wyróżniona przez Instytut Badań Literackich PAN oraz Archiwum Kobiet w konkursie na najlepszą nieopublikowaną pracę naukową (2024). Autorka artykułów poświęconych historii tarantyzmu oraz jego współczesnej recepcji, analizowanych w perspektywie performatyki, antropologii kulturowej i metodologii feministycznej. Kierowniczka literacka Teatru Groteska w Krakowie.

19.10 (niedziela) g. 14-16  Retro Dance Studio, ul. Wielka 19

Pizzica pizzica – warsztaty taneczne z Chiarą Scarfato

BRAK MIEJSC! WARSZTATY WYPRZEDANE

Pizzica to tradycyjny ludowy taniec wywodzący się z półwyspu Salento znajdującego się na samym obcasie włoskiego buta, w Apulii. Należy do najbardziej popularnych tańców z rodziny tarantelli. Warsztaty będą rzadką okazją do poznania podstaw tego energicznego i hipnotycznego tańca. Warsztaty otwarte dla wszystkich poziomów, w tym dla początkujących.

Prowadzenie: Chiara Scarfato – nauczycielka tańca mieszkająca w Krakowie, pasjonująca się tradycyjnymi tańcami z południa i centrum Włoch, nad którymi prowadzi od lat badania terenowe.

Koszt: 20 zł

19.10 (niedziela) g. 18 Klub 2 Progi. Bilety: 60 zł

Koncert Salentrio

Gorąca pizzica prosto z Apulii!

Zespół Salentrio powstał w wyniku muzycznego spotkania trzech osobowości włoskiej sceny word music:  Massimiliano De Marco, Luci Buccarellego i Roberto Chiagi, którzy od najmłodszych lat kształtowali swoją tożsamość muzyczną, spotykając się z najważniejszymi postaciami ludowej kultury Salento. Z czasem wypracowali unikatowy styl, łącząc bogatą wiedzę muzyczną, wirtuozerię gry na instrumentach z tradycyjnymi melodiami regionu.

Repertuar zespołu obejmuje pizzikę z Salento – energiczny, transowy taniec mający, zgodnie z tradycją, uzdrowić kobietę ukąszoną rzekomo przez pająka, stornelli (pieśni nawołujące), polifoniczne pieśni alla stisa, walce, mazurki, serenady i tarantelle z obszaru południowych Włoch. Trio prezentuje także własne kompozycje, charakteryzujące się nowoczesnym podejściem do ludowej spuścizny. Koncerty Salentrio są zawsze pełne energii i nieprzewidywalne: każdy występ zabiera publiczność w wyjątkową podróż, kształtowaną przez atmosferę chwili.

Instrumentarium tria składa się z akordeonu diatonicznego, gitary klasycznej, mandoliny, irlandzkiego buzuki i tamburreddhu – bębnów z regionu Salento oraz drobnych, ale dodających charakteru perkusjonaliów zrobionych z przedmiotów użytku codziennego, takich jak łyżki, butelka, tarka do prania czy deseczki związane sznurkiem, a także drumli czy grzechotek.

Salentrio współpracowało z wieloma artystami, występując na prestiżowych scenach we Włoszech i za granicą, w tym również w Polsce. W maju 2022 roku wydali album „The Sound of Puglia” zawierający ich autorskie kompozycje. Członkowie tria wchodzą też w skład grupy „Kalascima”, jednego z najbardziej oryginalnych zespołów współczesnej sceny world music.

Luca Buccarella – śpiew, akordeon diatoniczny, harmonijka, tamburyn

Massimiliano De Marco – śpiew, gitara, mandolina, tamburyn

Roberto Chiga – bębny obręczowe tamburreddhu, perkusjonalia

Bilety: 60 zł ǀ Sprzedaż: bilety24.pl, CIK

21.10 (wtorek) g.18 

Ojciec Pio – cuda i kontrowersje – wykład dr. Andrei Mariani (WH UAM)

Ojciec Pio, 1919 r.

Ojciec Pio (prawdziwe nazwisko Francesco Forgione, ur. 1887, zm. 1968) to jeden z najbardziej popularnych świętych Kościoła katolickiego, któremu przypisywano dar uzdrawiania, jasnowidzenia czy nawet bilokacji. Przebywając w klasztorze kapucynów w San Giovanni Rotondo w Apulii, miał otrzymać stygmaty, które towarzyszyły mu tam przez 50 lat, aż do śmierci, po której w niewyjaśniony sposób zniknęły. Kult, jakim Padre Pio otoczono w rodzinnych Włoszech jest tam dziś nawet silniejszy od kultu maryjnego – San Giovanni Rotondo stało się miejscem pielgrzymek, które przyciąga do Apulii ponad 7 milionów pielgrzymów rocznie.

Postać ojca Pio budziła kontrowersje jeszcze za życia zakonnika nawet wewnątrz Kościoła – hierarchowie wątpili prawdziwość jego doznań mistycznych i w wiarygodność stygmatów. Jak się okazuje, w kontrze do opinii hierarchii kościelnej, w propagowaniu sławy Ojca Pio udział mieli też apulijscy działacze faszystowscy.

ORGANIZATOR

Dom Bretanii – Fundacja Poznań – Ille-et-Vilaine
Stary Rynek 37, 61-772 Poznań
tel. 61 851 68 51

  Znajdź nas na Facebooku!

PARTNERZY

ARCHIWALNE EDYCJE