Cykl wykładów „Kobiety w historii Francji”

Cykl wykładów

„Kobiety w historii Francji. Droga do uzyskania pełnych praw”

2021

 

.

25.02. (czwartek) g.18.00 ONLINE – ZOOM/Facebook

Fot. Agence Rol. Ok. 1912 r. Domena publiczna.

Fot. Agence Rol. Ok. 1912 r. Domena publiczna.

  „Madeleine Pelletier – kobieta w meloniku” – wykład prof. UG dr hab. Ewy Wierzbowskiej z cyklu „Kobiety w historii Francji. Droga do uzyskania pełnych praw”

Madeleine Pelletier to feministka jedyna w swoim rodzaju. Na czym polegała jej wyjątkowość? Przede wszystkim na kompleksowym podejściu do kwestii feminizmu, nieobecnym u innych, walczących o równość praw kobiet; na przeświadczeniu, że drogą  ku równości jest maskulinizacja kobiet. Feminizm kształtował absolutnie całe jej życie oraz zaangażowanie polityczne i społeczne – konsekwencją była wrogość i represje, jakich doświadczała zarówno ze strony antyfeminist-ek/ów jak i feminist-ek/ów. Związana była z wieloma ruchami, przede wszystkim lewicowymi: pacyfizmem, antyfaszyzmem, masonerią. Bardzo inteligentna, miała ponadprzeciętną zdolność przewidywania konsekwencji zdarzeń – tych politycznych i społecznych. Jej osoba jest przejmującym świadectwem ograniczeń, wynikających z nierówności społecznej i nierówności płci.  

prof. UG dr hab. Ewa M Wierzbowska – wykłada na UG, kierowniczka Pracowni badań nad nowoczesną literaturą francuskojęzyczną, redaktor naczelna Cahiers ERTA; zajmuje się literaturą francuską XIX wieku; od kilku lat zasadniczym obszarem jej zainteresowań jest piśmiennictwo kobiet w tym okresie.

 

 

Heloiza i Abelard. Ilustracja z "Powieści o Róży" (manuskrypt z 1300-1340 roku). Źródło: gallica.bnf.fr/BnF (domena publiczna)

Heloiza i Abelard. Ilustracja z „Powieści o Róży” (manuskrypt z 1300-1340 roku). Źródło: gallica.bnf.fr/BnF (domena publiczna)

11.03 (czwartek) g.18.00 ONLINE – ZOOM/Facebook

„Kim była Heloiza” – wykład prof. UAM Anny Loby z cyklu „Kobiety w historii Francji. Droga do uzyskania pełnych praw”

Ze wszystkich dam żyjących we Francji w XII wieku najmniej zatarła się pamięć o Heloizie. Co jednak o niej wiemy? Kim była: uczoną białogłową, przewyższającą intelektem wszystkich mężczyzn, wzorową zakonnicą, sławioną przez duchownych czy też namiętną kochanką, obrończynią wolnej miłości, buntowniczką odrzucającą małżeństwo, trawioną żarem zmysłów nawet pod habitem zakonnym? Mit Heloizy, silnie zakorzeniony w europejskiej wyobraźni zbiorowej, nie przestaje intrygować i budzić silnych emocji.

prof. UAM dr hab. Anna Loba – romanistka, zajmuje się literaturą francuskiego średniowiecza i renesansu, mediewalizmem oraz literaturą dla dzieci i młodzieży. Jest autorką monografii Le Réconfort des dames mariées. Mariage dans les écrits didactiques adressés aux femmes à la fin du Moyen Âge (2013), antologii Zwierciadło świata. Średniowieczny teatr francuski (2006), współautorką Dziejów kultury francuskiej (2005) oraz redaktorką tomu studiów poświęconych Krystynie de Pizan Ton nom sera reluisant aprés toy par longue memoire. Études sur Christine de Pizan (2017). Przełożyła na język polski m.in. Geniusz chrześcijaństwa F.R. de Chateaubrianda.

 

Charles de Gaulle z małżonką Yvonne 21.04.1960 r. Flicr. CC BY-NC SA 2.0

Charles de Gaulle z małżonką Yvonne 21.04.1960 r. Flicr. CC BY-NC SA 2.0

08.04. (czwartek) g.18.00 ONLINE – ZOOM/Facebook

 „Ciocia Ivonne” i skandalistka Claude. Pierwsze Damy początków V Republiki – wykład dr Katarzyny Kotowskiej 

Ivonne de Gaulle i Claude Pompidou to żony pierwszych Prezydentów V Republiki. Każda z nich inaczej reprezentowała swoją społeczną misję w trudnych dla kobiet czasach lat 50 tych i 60 tych. „Ciocia Yvonne” często opisywana jako bigoteryjna gospodyni domowa, chowająca się w cieniu swojego męża-prezydenta, była tak naprawdę kobietą głęboko zaangażowaną w walkę o przyszłość młodych ludzi z niepełnosprawnością intelektualną, w zachowanie wartości moralnych, czy w legalizację pigułki antykoncepcyjnej.

Georges Pompidou z żoną Claude w Cajarc (1965). Fot. André Cros. CC BY-SA 4.0

Georges Pompidou z żoną Claude w Cajarc (1965). Fot. André Cros. CC BY-SA 4.0

„Skandalistka” Claude Pompidou wybrała inną drogę. Z wielu anegdot wyłania się kobieta pasjonująca się modą i sztuką współczesną, która utorowała drogę Pierwszym Damom z charakterem.

Zapraszamy na inauguracyjny wykład z cyklu „Pierwsze Damy V Republiki”

dr Katarzyna Kotowska, Kierownik Zakładu Literatur Romańskich Uniwersytetu Gdańskiego. Historyczka sztuki, autorka licznych artykułów naukowych z dziedziny literatury i pograniczy sztuk wizualnych. Fascynatka historii jednocześnie specjalizująca się w literaturze ostatnich dwudziestu lat. Inicjatorka i spiritus movens projektu Atelier littéraire. Gdańsk. Trzykrotna stypendystka Rządu Francuskiego. Aktualnie pracuje nad monografią francuskiej artystki współczesnej Sophie Calle.

 

Jean Matheus, portret Marie de Gournay zdobiący wydanie Les Advis ou les Presens de la Demoiselle de Gournay, Paris, Jean du Bray, 1641 (Bibliothèque Nationale de France,  Gallica-BnF).

Jean Matheus, portret Marie de Gournay zdobiący wydanie Les Advis ou les Presens de la Demoiselle de Gournay, Paris, Jean du Bray, 1641 (Bibliothèque Nationale de France, Gallica-BnF).

06.05. g. 18.00 ONLINE – ZOOM/Facebook

Działalność pisarska Marie de Gournay na tle francuskiego sporu o kobiety (przełom XVI i XVII wieku) – wykład prof. UJ Barbary Marczuk

Marie de Gournay (1565-1645), którą Montaigne uważał za swą przybraną córkę, była jedną ze znaczących postaci panoramy literackiej Paryża pierwszych dekad siedemnastego wieku. Sławę (niekiedy kontrowersyjną) zapewniły jej, obok jej własnych dzieł, opracowywane przez nią kolejne wydania krytyczne Esejów jej Mistrza. Jako autorka ośmielała się wkraczać w swoich pismach w obszar refleksji zarezerwowany dla mężczyzn, a więc polityki, reformy języka literackiego, filozofii moralnej, teologii czy alchemii. Szczególne zainteresowanie aktualnych badaczy budzą jej traktaty feministyczne: O równości mężczyzn i kobiet (1622) oraz Krzywda Kobiet (1626). Tematem wystąpienia będzie prezentacja sylwetki intelektualnej Marie de Gournay oraz postulatów feministycznych przez nią formułowanych i stanowiących istotny głos w „sporze o kobiety”, toczącym się w tym czasie w kręgach intelektualnych Paryża.

Prof. UJ dr hab. Barbara Marczuk jest wykładowczynią literatury francuskiej w Instytucie Filologii Romańskiej UJ. W swoich badaniach zajmuje się twórczością francuskich pisarek epoki renesansu i baroku: Marguerite de Navarre, Hélisenne de Crenne, Jeanne Flore, Gabrielle de Coignard Jest także autorką licznych publikacji dotyczących polsko-francuskich związków literackich w XVI i XVII wieku. W roku 2020 opublikowała monografię poświęconą przybranej córce Montaigne’a: Marie de Gournay: pierwsza francuska emancypantka. Postać tej pisarki jest tematem wystąpienia.

 

23.06 (środa). g. 18. – online ZOOM/Facebook800px-Eugénie_de_Montijo,_Empress_consort_of_the_French

„Od Józefiny do Eugenii. Cesarzowe i królowe Francji w XIX wieku” – wykład prof. Rafała Dobka z cyklu „Kobiety w historii Francji. Droga do uzyskania pełnych praw”

Cztery ostatnie małżonki monarsze we Francji były postaciami zupełnie odmiennymi. Józefinę, Marię Ludwikę, Marię Amelię i Eugenię dzieliło niemal wszystko: pochodzenie, charakter czy zdolności. Różne były także ich zadania na dworze monarszym czy oczekiwania wobec nich, różne podejście poddanych do cesarzowych oraz królowej. Połączyły je paradoksalnie je dwa fakty. Żadna z nich nie odegrała istotnej roli politycznej, choć ambicje w tej mierze miały różne i niemal wszystkie wywarły pewien wpływ – poza polityką – na Francję.   Żadna nie zmarła też  jako panująca. Jednak przyczyny utraty przez nie korony znowu były bardzo różne, podobnie jak ich późniejsze losy. W trakcie wykładu chciałbym więc pokrótce przedstawić niezwykłe sylwetki małżonek Napoleona I, Ludwika Filipa Orleańskiego oraz Napoleona III.

prof. UAM dr hab. Rafał Dobek (Zakład Kultury i Myśli Politycznej Instytutu Historii UAM) – zainteresowania badawcze i naukowe prof. UAM dr hab. Rafała Dobka koncentrują się wokół historii Francji XIX wieku oraz historii myśli politycznej XIX i XX wieku. Jest autorem trzech książek poświęconych tym zagadnieniom: Raymond Aron. Dialog z historią i polityką, Poznań 2005; Pierre-Joseph Proudhon, Poznań 2013; Paryż, 1871, Poznań 2013 oraz licznych artykułów.

15.09. (środa) g. 18:00 OnlineZoom / Facebook

Anna Bilińska-Bohdanowiczowa - Autoportret (1887). Olej na płótnie.  Muzeum Narodowe w Krakowie.

Anna Bilińska-Bohdanowiczowa – Autoportret (1887). Olej na płótnie.
Muzeum Narodowe w Krakowie.

„Nieznane losy wybranych polskich malarek w Paryżu w końcu XIX i w pierwszej połowie XX wieku; ich drogi do samostanowienia” – wykład Sylwii Zientek, autorki biograficznej książki „Polki na Montparnassie”, z cyklu „Kobiety w historii Francji. Droga do uzyskania pełnych praw”

W Polsce czasów zaborów zabraniano kobietom nie tylko portretowania żywych modeli, ale nawet malowania obrazów historycznych. Ówcześni artyści – z Matejką na czele – uważali, że malarstwo jest wbrew naturze kobiety. Najodważniejsze wsiadały więc w pociąg do Paryża, by tam uczyć się, rozwijać i spełniać marzenia o karierze. Były pionierkami wyzwolenia kobiet spod jarzma konwenansów, dyskryminacji obyczajowej i ekonomicznej. Paryż ułatwiał im drogę do samostanowienia, ale nie od razu i nie za darmo. Nie dość, że wciąż nie mogły uczyć się razem z kolegami mężczyznami, to jeszcze musiały płacić o wiele wyższe czesne za pobieranie nauk w paryskich akademiach sztuki. Ciężko pracowały, nie godząc się na wykluczenie ze świata sztuki. Na paryskim Montparnassie mogły wreszcie żyć jak chciały, afiszując swą niezależność finansową, walcząc o sprzedaż swych obrazów, niejednokrotnie pracując jako dekoratorki teatrów i sklepów, jako projektantki graficzne dla kolorowych czasopism, wreszcie jako kreatorki mody. Bywało, ze przymierały głodem – konkurencja była ogromna i cena za wolność wysoka.  

Anna Bilińska-Bohdanowicz, przedwcześnie zmarła, jako pierwsza polska malarka cieszyła się międzynarodową karierą; Alicja Halicka, ukrywająca swą twórczość przed mężem, znanym malarzem, stała się cenioną kobietą-kubistką; obrazy Meli Muter, przyjaciółki Władysława Reymonta i R.M Rilkego, ulubionej portrecistki paryskich elit międzywojnia, żyjącej w nędzy, dziś poszukiwane są przez kolekcjonerów na całym świecie. Maria Dulębianka, propagatorka równouprawnienia kobiet, została partnerką  życiową Marii Konopnickiej. Aniela Pająkówna utrzymywała ojca swej córki, Stanisława Przybyszewskiego, niewiernego kochanka. Irena Reno, bezpruderyjna, umiejąca cieszyć się życiem, nie bała się żyć w trójkącie z dwoma mężczyznami. Sylwia Zientek dotarła do unikalnych, często nigdy niepublikowanych materiałów, na których oparła swoją napisaną z pasją i miłością książkę. Jej tłem są niezwykle burzliwe czasy: od zaborów, przez trudy wojny 1914-1918, szaleństwo lat 20., niepokój lat 30., tragedie II wojny światowej.

Sylwia Zientek, pisarka, autorka powieści, głównie historycznych, opowiadań oraz licznych publikacji biograficznych poświęconych sztuce miedzy innymi w Skarpie Warszawskiej czy na portalu Niezła Sztuka. Wydała m.in. sagę warszawską „Hotel Varsovie”, książki „Kolonia Marusia” i „Miraże”, a w maju 2021 „Polki na Montparnassie” – portret biograficzny polskich malarek tworzących w Paryżu w końcu XIX i w pierwszej połowie XX wieku. Absolwentka prawa na Uniwersytecie Warszawskim oraz Centrum Studiów Latynoamerykańskich. Po wielu latach pracy porzuciła zawód prawniczki dla pisania. Mama trójki dzieci. Entuzjastka sztuki, zwłaszcza malarstwa. Uwielbia podróże śladami artystów oraz sekretne życie muzeów.

 

14.10 (czwartek) g. 18:00 Online – Zoom / FacebookIJ-C

Radowa Księżniczka. Historia Ireny Joliot-Curie – wykład prof. Tomasza Pospiesznego z cyklu „Kobiety w historii Francji. Droga do uzyskania pełnych praw”

 

Irena Joliot-Curie należy do najwybitniejszych, a często niedocenianych uczonych. Genialnej córki genialnej matki, która pierwsze naukowe szlify zdobyła pod okiem Marii Skłodowskiej-Curie. Jako dziewięciolatka została osierocona przez ojca – także noblistę, jako siedemnastolatka, nie mając jeszcze matury pojechała za matką na front pierwszej wojny ratować życie żołnierzy – często jej równolatków. Wczesne życiowe doświadczenia oraz ponadprzeciętne uzdolnienia doprowadziły ją oraz jej męża Fryderyka Joliot-Curie do doświadczeń, które umożliwiły odkrycie neutronu i pierwszej cząstki antymaterii – pozytonu. Była o krok od przełomowego odkrycia rozszczepienia jądra atomowego. Za odkrycie sztucznej promieniotwórczości wyróżniono ją i Freda Nagrodą Nobla z chemii w 1935 roku. Była drugą kobietą, która dostąpiła tego zaszczytu. Nie mając praw wyborczych w ówczesnej Francji, była jedną z trzech kobiet uczestniczących w koalicyjnym rządzie Frontu Ludowego. Spełniła się na polu naukowym, spełniła się także na polu rodzinnym – była kochającą żoną, matką i babcią. Oto historia fascynującego życia Ireny Joliot-Curie.

Tomasz_Pospieszny_2020prof. UAM dr hab. Tomasz Pospieszny – pracownik naukowy Zakładu Produktów Bioaktywnych na Wydziale Chemii UAM w Poznaniu, fascynat historii nauk przyrodniczych. Podziwia życie, pracę i wkład kobiet w tworzenie nauki. Jest autorem licznych wykładów, artykułów i biografii słynnych naukowczyń takich jak Maria Skłodowskiej-Curie (Nieskalana sławą. Życie i dzieło Marii Skłodowskiej-Curie, wyd. Novae Res, 2015), Lise Meitner czy Irena Joliot-Curie.

W 2017 roku został uhonorowany przez Towarzystwo Marii Skłodowskiej-Curie w Hołdzie Medalem 100-lecia odkrycia radu, przyznawanym instytucjom i osobom szczególnie zasłużonym w promowaniu dzieła Marii Skłodowskiej-Curie. W roku 2018 stworzył autorski cykl wykładów akademickich „Piękniejsza strona nauki – rola kobiet w tworzeniu chemii i fizyki”. Jest również współautorem projektu edukacyjnego „Piękniejsza strona nauki”.

W 2019 nakładem Wydawnictwa Po Godzinach ukazały się jego dwie książki: „Pasja i geniusz. Kobiety, które zasłużyły na Nagrodę Nobla” (Warszawa, 2019) oraz nowa, poszerzona o niepublikowane wcześniej fotografie i dokumenty biografia Marii Curie pt. „Maria Skłodowska-Curie. Zakochana w nauce.”

 

 rosa_acicularis3.11. (środa) g. 18:00 Online

„Wiedza kontrolowana, czyli o „botanice dla kobiet” w XVIII wieku we Francji – wykład prof. Barbary Łuczak (UAM) z cyklu „Kobiety w historii Francji. Droga do uzyskania pełnych praw”

XVIII wiek jest w Europie okresem znaczącego rozwoju wiedzy o roślinach: mnożą się traktaty na ich temat, powstają towarzystwa naukowe, ogrody botaniczne, zielniki… Obserwacja roślin zajmuje nie tylko specjalistów, ale również całe rzesze amatorów. Wśród nich znajdują się kobiety, które stają się odbiorczyniami bogatego piśmiennictwa dotyczącego tej tematyki. W tekstach tych niektóre elementy wiedzy przyrodniczej zostają przemilczane bądź też zmodyfikowane. Co kobieta w końcu XVIII wieku we Francji powinna wiedzieć o roślinach, a co należy przed nią zataić i dlaczego? Na te pytania postaramy się odpowiedzieć podczas wykładu.

Barbara Łuczak pracuje w Instytucie Filologii Romańskiej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Jest autorką prac dotyczących XX-wiecznej prozy katalońskojęzycznej, problematyki przestrzeni w literaturze i związków literatury z naukami przyrodniczymi w okresie oświecenia, a także przekładów literatury katalońskiej na język polski.

 

01.12. (środa)g. 18:00 Online – Zoom / Facebookszkoła żon

Średniowieczna szkoła żon – jak wychować idealną żonę na podstawie XIV-wiecznych podręczników – wykład prof. UAM Anny Loby z cyklu „Kobiety w historii Francji. Droga do uzyskania pełnych praw”

Autorzy traktatów dydaktycznych zaczynają zwracać się do kobiet już począwszy od XIII wieku, lecz pod koniec średniowiecza przekaz ten staje się coraz bardziej natarczywy i wyraźny. Teksty pisane przez duchownych i świeckich świadczą o pilnej potrzebie ukazania kobietom modelu właściwego postępowania i zachowania się. Specyfika czternastowiecznych utworów, które będą nas interesowały: Księgi ku pouczeniu córek Godfryda de la Tour Landry oraz anonimowej Księgi gospodarstwa domowego polega na tym, że oba dzieła traktują o edukacji kobiet przeznaczonych do małżeństwa lub już zamężnych. Chodzi więc w obu wypadkach o swoistą „szkołę żon”, wychowanie idealnej małżonki i pani domu.

prof. UAM dr hab. Anna Loba – romanistka, zajmuje się literaturą francuskiego średniowiecza i renesansu, mediewalizmem oraz literaturą dla dzieci i młodzieży. Jest autorką monografii Le Réconfort des dames mariées. Mariage dans les écrits didactiques adressés aux femmes à la fin du Moyen Âge (2013), antologii Zwierciadło świata. Średniowieczny teatr francuski (2006), współautorką Dziejów kultury francuskiej (2005) oraz redaktorką tomu studiów poświęconych Krystynie de Pizan Ton nom sera reluisant aprés toy par longue memoire. Études sur Christine de Pizan (2017). Przełożyła na język polski m.in. Geniusz chrześcijaństwa F.R. de Chateaubrianda.

Wykłady organizowane przez Dom Bretanii odbywają się online za pośrednictwem aplikacji ZOOM oraz są transmitowane na żywo na stronie Domu Bretanii na Facebooku, gdzie ich zapis pozostaje dostępny przez tydzień.

Dostęp do spotkania na Zoomie pod linkiem:
https://zoom.us/j/97404943453?pwd=QjI3ak1CcDNZWmtGUGt3akc4eXJ1dz09
Meeting ID / ID de réunion : 974 0494 3453
Passcode / Code secret : 121035
Warto wcześniej zainstalować sobie na komputerze/telefonie aplikację Zoom (pobierz TUTAJ) i utworzyć sobie konto, aby w momencie rozpoczęcia wykładu móc z niej korzystać po zalogowaniu i kliknięciu w powyższy link (a potem w „Launch meeting” i zezwoleniu na uruchomienie aplikacji Zoom, o które system zapyta w małym okienku – Wybierz aplikację Zoom launcher).
Jeśli nie mają Państwo aplikacji Zoom, można obejrzeć wykład również z poziomu przeglądarki internetowej, ale może to się wiązać ze znacznym obniżeniem jakości połączenia (przerywanie), które może wręcz uniemożliwić komunikację. Aby dołączyć do spotkania z poziomu okna przeglądarki internetowej, po kliknięciu w powyższy link, kliknąć dwukrotnie ANULUJ uruchamiające się automatycznie okienko pobierania pliku instalacyjnego i wybrać opcję (poniżej) „Join from your browser”/”Rejoindre depuis le navigateur”. Następnie należy nadać sobie jakieś imię/pseudonim i potwierdzić, że nie jest się robotem (Captcha code). Przy dołączaniu do spotkania należy uruchomić AUDIO (Join audio), aby słyszeć wypowiedzi na platformie. Bardzo prosimy o wyciszenie mikrofonów podczas spotkania (Mute).
Wykłady będą również transmitowane na żywo na stronie Domu Bretanii na Facebooku, a ich zapis pozostanie dostępny przez tydzień pod adresem: https://www.facebook.com/dom.bretanii/videos